ویتامین ب12 وگیاه خواران

باعث تعجب نیست که دست اندرکاران تحقیقات غذایی عموما در منابع گیاهی ما ویتامین ب 12 پیدا نمی کنند. زیرا گیاهان مورد آزمایش از خاک و مزارعی برداشت می شود که به شکل مکانیزه با به کاربردن کودهای شیمیایی و استفاده بیحد سموم دفع آفات و حشرات به عمل می آیند حال آنکه گفته می شود گیاهانی که بطور طبیعی در خاک های غنی شده با کودهای برگی و طبیعی و بدون استفاده مواد شیمیایی پرورش می یابند در حقیقت می توانند دارای ویتامین ب 12 باشند

 ،هرگاه فردی اعلام میکند که رژیم غذای گیاه خواری ( وگن) را انتخاب کرده و از هیچگونه مواد حیوانی استفاده نمی کند بلافاصله نتیجه گیری میشود که سرنوشت محتومش دچارشدن به کمبود ویتامین ب 12 می باشد. شاید بتوان گفت در این ادعا حقیقتی هر چند بسیار ناچیز نهفته است ولی چنانکه در ادامه مقاله خواهیم دید این حقیقت بیشتر به دلیل روش های مدرن کشاورزی، سترون کردن و فرسودن خاک و تهی نمودن آن از بسیاری مواد و همچنین باکتری های مفید است تا در اثر رژیم گیاه خواری.

خطر ایجاد کمبود بیماری زای ویتامین ب 12 در افرادی که رژیم درست و اصولی گیاه خواری را دنبال کرده به مقدار فراوان از ریشه ها و غدد گیاهی، سبزیجات و میوه جات، مغزهای و دانه های خام استفاده می کنند بسیار بسیار اندک بوده، به یک در میلیون هم نمی رسد. حال آنکه جالب است بدانیم که کمبود ویتامین ب 12 در گوشت خواران می تواند بیش از گیاه خواران باشد . در ادامه مقاله به این مسئله اشاره بیشتری خواهد شد.

ویتامین ب12 (گروه کوبالامین دارای هسته کوبالت کبالت) ویتامینی است که بصورت کوآنزیم در اعمال حیاتی بدن از جمله رشد و تقسیم سلولی و تشکیل گلبول های قرمز خون به همراه ویتامین مهم دیگری به نام اسید فولیک نقش دارد. کمبود یک یا هر دوی این ویتامین ها منجر (Pernicious Anemia) و کم خونی مهلک (megaloblstic Anemia) میتواند به کم خونی موسوم به کم خونی مگالوبلاستیک شود.

ویتامین ب12

کمبود ویتامین ب 12 علاوه بر ایجاد کم خونی می تواند عوارض و ضایعاتی در سیستم اعصاب محیطی بدن ایجاد کند که با نشانه هایی نظیر بیحسی و به اصطلاح گزگز کردن در دستها و پاها و عوارض مشابه دیگر همراه است. هردوی این بیماری ها قابل درمان و برگشت به حالت عادی بوده هر چند عوارض عصبی در اثر کمبود مداوم و طولانی مدت این ویتامین می تواند به مرحله غیر قابل برگشت برسد. ویتامین ب 12 در حقیقت نه توسط گیاهان و نه حیوانات بلکه توسط باکتری ها و میکرو ارگانیسم ها ساخته شده و گاها در ریشه های گیاهی نیزبه مقدار اندک ذخیره می گردد

 

میزان نیاز بدن به این ماده بسیار اندک بوده و مقدار مصرف روزانه نیم یا یک میکروگرم(. هر میکروگرم یک هزارم میلیگرم است) کافی است تا از عوارض کمبود آن جلوگیری کند[ 1]. چون این ویتامین در بدن ذخیره شده و میزان ذخیره آن بین

2-3 میلیگرم می باشد در صورت نرسیدن این ویتامین به بدن سالها طول می کشد تا عوارض کمبود آن بروز کند[ 2]. مقدار اندک نیاز روزمره بدن به این ویتامین نشان می دهد که قرار نیست بطور طبیعی این ویتامین به مقدار زیاد وارد بدن گردد.

 

پروسه جذب ویتامین ب12 موجوددرموادغذاییدر بدن شامل چندین مرحله متفاوت بوده نیاز به مادهای به نام فاکتور داخلی که توسط برخی سلول های معدی ترشح می شوند دارد. در این پروسه همچنین وجود آنزیم های خاص که توسط پانکراس (Inrinsic Factor) ترشح میشوند نیز ضروری است. ویتامین ب 12 بعد از عبور از این مراحل به قسمت انتهایی روده کوچک (ایلیوم) رفته در آنجا جذب گردیده توسط سیستم پورتال کبد به آنجا رفته و در کبد برای استفاده های بعدی ذخیره می گردد. چنانکه ذکر شد میزان ذخیره ویتامین ب 12 در کبد 2 میلیگرم و در برخی منابع دیگر تا 5-3 میلیگرم هم تخمین زده شده است. به غیر از این سیستم که سیستم جذب فعال نامیده می شود یک سیستم جذب ثانوی وجود دارد که به نام غیر فعال یا بی واسطه نامیده می شود. زیرا به فاکتور داخلی ترشح شده از معده نیاز نداشته و اگر چه کارایی آن یک هزارم کارآیی سیستم فعال میباشد بازهم در جذب وتأمین ویتامین ب 12 بدن نقش دارد.

و بالاخره باید متذکر شد که قسمت اعظم این ویتامین پس از آزاد شدن از کبد همراه صفرا به روده کوچک رفته و در قسمت انتهایی روده نام دارد یک پروسه بازیافت و استفاده دوباره enterohepatic arculation کوچک بازیافت و دوباره جذب بدن میگردد. این سیستم که مواد مختلف ترشح شده در صفرا از جمله ویتامین ب 12 میباشد. بنابراین می بینیم که بدن هوشمند ما با چه دقت و ظرافتی و به چه طرز معجزه آسایی و با روشی بسیار صرفه جویانه چگونه از حدر رفتن و تلف کردن مواد در بدن ما جلوگیری می کند بدن به راستی معجزه طبیعت است.

مجموعه این مکانیسم ها از جمله سیستم بازیافت ذکر شده در بالا به همراه نیاز اندک به این ویتامین باعث می شود که عوارض ناشی از کمبود این ویتامین در یک گیاهخوار کامل بسیار نادر بوده و سالیان دراز طول بکشد. در حقیقت بیشتر موارد کمبود ویتامین ب 12 امروزه به دلیل بیماری معدی و روده ای متفاوت و اختلالات هضم و جذبی می باشند. و نه رژیم گیاه خواری به این موضوع باز هم بیشتر اشاره خواهم کرد.

چنانکه ذکر شد سنتز ویتامین ب 12 در حقیقت نه توسط گیاهان و نه حیوانات بلکه توسط باکتری ها انجام شده سپس در بدن حیوانات ذخیره می گردد. در نشخوارکنندگان سنتز ویتامین ب 12 توسط باکتری های معده (شکنبه) صورت گرفته سپس از طریق روده کوچک آنها جذب و در بافت هایشان از جمله در کبد ذخیره می شود. این ماده سپس با خوردن بافت های حیوانی به بدن حیوانات دیگر از جمله انسان منتقل میگردد.

باکتری های تولید کننده ب 12 در دستگاه گوارش انسان نیز از دهان و لثه و حلق گرفته تا روده بزرگ زندگی می کنند به دلیل وجود همین باکتری ها نیز هست که بیماری کمبود ویتامین ب 12 چنانکه ذکر شد در گیاه خواران بسیار نادر است.

روده بزرگ انسان بیشترین مقدار این باکتری ها را خود دارد ولی تنها بخش کوچکی از ب 12 سنتز شده در روده بزرگ توسط ایلیوم جذب میگردد. بنابراین باید دانست که مدفوع انسان و در حقیقت سایر حیوانات گیاه خوار دیگر مانند گاو و گوسفند و مرغ مقدار فراوانی ویتامین ب 12 در خود دارد. نباید فراموش کرد که تا همین چندی پیش انسان در مجاورت و تماس مستقیم با حیوانات خانگی خود بطور طبیعی از ویتامین ب 12 موجود در مدفوع آنان که در تماس با گیاهان قرار می گرفت استفاده می کرد. این پروسه طبیعی متاسفانه به دلیل شیفتگی بیمارگونه بشر امروز با ضد عفونی کردن همه چیز و کشتن باکتری ها به هر قیمت و هر روش فلج گشته و از کاربرد افتاده است.

در حقیقت می توان گفت بزرگترین دلیل عدم وجود ویتامین ب 12 در منابع گیاهی ما وسواس امروز بشر با شستن، ضد عفونی کردن، به کاربردن آنتی سپتیک های قوی و پاک کننده های پرقدرت، آنتی بیوتیک های بی حساب و همچنین پروسه کشاورزی مدرن می باشد. باید دانست که اکثر باکتری ها نه تنها بیماری زا نبوده بلکه در بسیاری پروسه های مفید برای بشر و برای طبیعت سهیم و دستاندرکار میباشند. متاسفانه با از بین بردن این باکتریهای نافع در خاک و در محیط زیست ما همراه با سایر اشکال دخالت، تهاجم و تغییر پروسه های طبیعی، با نام کشاورزی مدرنیزه و به هدف سوددهی های مالی، شاهد گسترش کمبودهای مختلف ویتامینها و مواد حیاتی دیگر در منابع غذایی خود میباشیم.

باعث تعجب نیست که دستاندرکاران تحقیقات غذایی عموما در منابع گیاهی ما ویتامین ب 12 پیدا نمی کنند. زیرا گیاهان مورد آزمایش از خاک و مزارعی برداشت میشود که به شکل مکانیزه با بکاربردن کودهای شیمیایی و استفاده بیحد سموم دفع آفات و حشرات به عمل میآیند حال آنکه گفته می شود گیاهانی که بطور طبیعی در خاک های غنی شده با کودهای برگی و طبیعی و بدون استفاده مواد شیمیایی [ پرورش می یابند در حقیقت می توانند دارای ویتامین ب 12 باشند[ 3

گیاهان به عمل آمده در زمین های حاوی کبالت و میکرو ارگانیسم های « باغداری برای تغذیه برتر » برمبنای گفته ی دکتر ویلیام پیوی در کتاب [ طبیعی دارای ذخیره کافی ویتامین ب 12 هستند[ 4

حال به عوامل کمبود ویتامین ب12 می پردازیم :

برمبنای کتاب درسی فیزیولوژی گایتون دلیل معمولی و قالب کمبود ویتامین ب 12 در حقیقت نه کمبود آن در غذا بلکه اختلال در سنتزفاکتور داخلی توسط معده میباشد[ 5]. گایتون همچنین اضافه می کند که ترکیب این فاکتور با ویتامین ب 12 آنرا قابل جذب در ایلیوم (قسمتی از روده کوچک) کرده[ 6] و در نتیجه کمبود این فاکتور که در نتیجه اختلالات مختلف معدی بوجود می آید از جذب این ویتامین جلوگیری میکند.

در حقیقت اولین مورد ذکر شده بیماری کم خونی ناشی از کمبود این ویتامین در تاریخ مدون پزشکی در سال 1842 میلادی در بیماری با آتروفی معده گزارش و ثبت شده است[ 7]. بطور کلی امروزه تمام مواد دیده شده در کمبود ویتامین ب 12 در اثر اختلالات معدی روده ای و نه در اثر کمبود ب 12 در غذا بوجود آمده اند.

بیماریهای مختلف معدی مانند گاستریت های مزمن (تورم مزمن معده) و آتروفیک، اعمال جراحی برداشتن کامل یا بخشی از معده، پروسه های باعث کمبود یا عدم ترشح فاکتور داخلی گشته کمبود ویتامین ب 12 را نیز بدنبال دارند. autoimmune

بیماری های رودهای نظیر التهابات و تورم های روده کوچک بخصوص ایلیوم، کولیت های مختلفی که روده کوچک را نیز مبتلا می سازد و اختلال جذب ب 12 و در نتیجه کمبود آنرا بوجود می آورند. عملکرد سالم غده پانکراس (Sprue) اختلالات جذب رودهای مانند بیماری اسپرو هم برای جذب ب 12 مهم بوده بنابراین بیماری های مختلف پانکراس که باعث کاهش یا حذف آنزیم های ترشحی این غده می گردند میتوانند عامل کمبود ویتامین ب 12 باشند.

مصرف داروهای مختلف نیز در ایجاد کمبود ویتامین ب 12 نقش مهمی دارند. کلیه داروهایی که برای کاهش اسید معده (ترشی معده) به کار میروند و ، آنتی بیوتیک های مختلف و داروی فنی توئین وبسیاری داروهای دیگر بصورت های مختلف در پروسه جذب ویتامین ب 12 ایجاد اختلال میکنند.

مصرف آنتی بیوتیک ها باعث از بین رفتن باکتری های مفید موجود در روده گردیده و بالانس زندگی سمبوتیک باکتری های مختلف در روده را بهم زده با ایجاد عارضه رشد غیر عادی برخی باکتری ها bacterial over growth. باعث اختلالات جذب روده ای و کمبود جذب ب 12 میگردند

همچنین کرم نواری که در اثر خوردن ماهی به انسان منتقل می شود در جذب این ویتامین اختلال بوجود میآورد. (Fish tope worm) برمبنای آنچه گذشت میتوان در حقیقت نتیجه گیری کرد که احتمال ایجاد کمبود ویتامین ب 12 در گوشتخواران می تواند بیشتر از گیاه خواران باشد.

مصرف مداوم آنتی بیوتیک ها در غذای دام ها و طیور که توسط مصرف گوشت و لبنیات به انسان منتقل می شود باعث مختل کردن محیط طبیعی روده ها گشته بسیاری از باکتری های نافع را از بین می برد. عدم وجود این باکتری های مفید و رشد بیمار گونه گروهی دیگر با از بین بردن بالانس طبیعی روده باعث اختلالات جذبی متفاوت میگردند.

بیماری های اختلال هضم و جذب معدی، ترشی معده و انواع گاستریت ها بطور عمده در گوشت خواران بیشتر از گیاه خواران بوده چنانکه گفته شد به دلیل کمبود ترشح فاکتور داخلی کمبود ویتامین ب 12 را بوجود میآورند.

در گوشت خواران به دلیل مصرف بالاجبار چربی بالاتر (پروتئینهای حیوانی همه بطور طبیعی همراه چربی میآیند) بطور اعم بیماری های کیسه صفرا و تورم و التهاب غده پانکراس بیشتر است. این غده چنانکه گفتیم در پروسه جذب ب 12 نقش دارد. سنگ های کیسه صفرا نیز که در گوشت خواران بیشتر دیده میشود در ایجاد تورم حاد پانکراسمیتواند نقش بازی کند.

اسید فولیک، ویتامین دیگری که همراه ویتامین ب 12 در پروسه رشد و ساختمان سلولی و از جمله گلبول های قرمز نقش دارد، بطور کلی در رژیم گوشت خواری بسیار فقیر میباشد. کمبود این ویتامین که در غذاهای گیاهی بوفور یافت میشود در پروسه عملکرد ویتامین ب 12 اختلال ایجاد میکند.

و بطور کلی جذب ویتامین ب 12 در روده گیاه خواران به دلیل محیط مساعد ایجاد شده توسط رژیم درست وبالانس گیاه خواری، از کارآیی بالاتری برخودار است.

تشخیص کمبود ویتامین ب12

مستقیما توسط اندازه گیری میزان آن در خون صورت میگیرد. ویتامین ب 12 در متابولیسم بسیاری مواد و عملکرد بسیار از پروسه های حیاتی نقش دارد. کمبود این ویتامین باعث بالا رفتن موادی مانند اسید متیل مالونیک و اسید آمینه هوموسیستئین میگردد. بالا بودن این دو ماده در خون میتواند نشانه ابتدایی کمبود ویتامین در مراحل ابتدایی آن باشد.  هرچند بالا بودن هوموسیستئین تنها به دلیل کمبود ویتامین ب 12 نبوده میزان آن در خون افرادی که بیماری های قلبی و برخی بیماری های التهابی دیگر می باشند نیز بالاست. مهم است که بدانیم که این ماده در خون افرادی که دارای رژیم غذایی گوشت خواری هستند بسیار بالاست.

خوردن گوشت، مرغ، ماهی و لبنیات باعث بالارفتن هوموسیستئین میگردند. در این مورد اضافه کردن مکمل های ب 12 یا اسید فولیک هیچ نوع اثری در پایین آوردن میزان بیماری های قلبی و سکته ندارد[ 8

غذاهای حیوانی که از نظر اسید فولیک فقیر می باشند در حقیقت دارای میزان بالای اسید آمینه میتونین میباشد که هوموسیستئین را میسازد. سبزیجات و میوه جات و انواع لوبیاها دارای میزان بالای اسید فولیک و ویتامین ب 6 بوده از بیماری های قلبی جلوگیری میکنند.

منابع ویتامین ب12

ویتامین ب 12

( علاوه بر میکروارگانیسم های موجود در خاک باکتری های موجود در آب دریاها و دریاچه ها نیز قادر به تولید کوبالامین (گروه ویتامین ب 12 هستند.[10] بنابراین گفته میشود که بسیاری از گیاهان دریایی بخصوص گیاهی دریایی بنام[ 9 Nori دارای ذخیره فراوان این ویتامین است .  این مسئله اما از طرف دیگر محققان رد شده است. بنابراین اگر از این گیاهان برای منبع ب 12 خود استفاده میکنید بهتر است اندازهگیری ب 12 خون خود را دنبال کنید. (هر 3سال یکبار)

از آنچه که گذشت می توان نتیجه گرفت که کمبود ویتامین ب 12 در گیاه خواری دارای رژیم غذایی درست نادر بوده هرچند توصیه من این است که اگر برای مدت طولانی( وگن (گیاهخوار کامل بوده اید و از محصولات گیاهی باغچه شخصی خود که از کود طبیعی قوت گرفته استفاده نمی کنید برای اینکه در سرتیتر اول اخبار جهانی قرار نگیرید ازمکمل ب 12 به مقدار کم استفاده کنید.

باید توجه داشت که در دوران بارداری و شیردهی بدن مادر و نوزاد بیشتر به این ویتامین وابسته بوده توصیه این است که اگر گیاه خوارید حتما از مکمل ها استفاده کنید[ 11

0.3 تا 6 میکروگرم از مکمل ب 12 برای نیازهای بدن افراد عادی کافی است. هرچند متأسفانه مکمل ها همه دارای میزان های بالای 500-5000 میکروگرم هستند. بنابراین احتمالا مصرف یک قرص در هفته برای یک گیاه خوار بدون سابقه کمبود ب 12 کافی است. مکملها به اشکال گوناگون و با نام های سیانوکوبالافیل عرضه میشوند. هرچند میزان جذب ترکیبات سیانوکوبالامین مورد سوال بوده بهتر است از فرم های متیل کوبالامین و هیدروکسی کوبالامین استفاده کرد[ 12

در خاتمه برای کسانی که رژیم گوشت خواری را به خاطر ویتامین ب 12 آن توصیه می کنند اضافه میکنم که امروزه شواهد و منابع و تحقیقات فراوان اثر رژیم غذایی مبتنی بر مواد حیوانی را در ایجاد یا توسعه بیماری های مختلف نشان داده اند. بیماری هایی مانند سکته های قلبی، گرفتگی رگ ها، دیابت، یبوست، انواع سرطان ها از جمله سرطان سینه، پروستات و روده بزرگ، بیماری های کیسه صفرا، چاقی انواع آرتروزها، بیماری التهابی و بسیاری دیگر با رژیم غذایی مبتنی بر مصرف مواد حیوانی پیوسته هستند و ما همه روزه افراد مبتلا به این بیماری ها را دردور و اطراف خود می بینیم. اما از شما سوالی میکنم. چند نفر گیاه خوار مبتلا به کمبود ویتامین ب 12 در اطراف خود مشاهده کرده اید

انتخاب با شماست. خوردن مواد حیوانی و خطر بیماری قلبی از هر دو نفر یکنفر، سرطان سینه از هر هفت نفر یک نفر، سرطان پروستات از هر 6 نفر یکنفر در مقابل رژیم گیاه خواری و خطر احتمالی کمبود ویتامین ب 12 از هر یک میلیون نفر یکنفر بیماری های ناشی از رژیم مبتنی بر گوشت خواری را همه روزه در اطراف خود میبینیم چند نفر از ما بیماری های ناشی از کمبود ویتامین ب 12 بدلیل گیاه خواری را دیده ایم.

منابع:

1) Textbook of gastroenterology, volume I TADATAKA YAMADA Second Edition, p469

 2) همان منبع1

3) Graham, Dr. Douglas N; The 80-10-10 Diet; FoodnSport Press. 2006

4) Peavy, W. and Peary,W.; Super Nutrition Gardening; Avery Publishing Group. 1993

5) Guyton and Hall Text book of medical physiology; Eleventh Edition, P.877

 6) همان منبع 5

7) Chanarin I. Historical review: A history of pernicious anaemia. Br J Haematol. 2000 Nov. ;111(2):407-15

8) Wierzbicki AS. Homocysteine and cardiovascular disease; A review of the evidence. Diab Vasc Dis Res. 2007

Jun;4(2):143-50

9)Watanabe F, Takenaka S,... Dried green and purple lavers(Nori) contain substantial amounts of biologically active

vit. B12

10) Croft MT, Laurence AD... Algae acquires vit. B12 through a symbiotic relationship with bacteria. Nature. 2005

Nov.3;438(7064):90-3

11) Koebnick C, Hoffmann I,..Long term ovo-lacto vegetarian diet impairs vit. B12 status in pregnant women. J Nutr.

2004 Dec.;134(12):3319-26

12) Freeman AG. Hydroxy cobalamin versus Cyanocobalami. J R Soc Med. 1996 Nov.; 89(11):659__

نام نویسندهدکترزرین آذر
تاریخ1398/09/10
کلمه های کلیدیویتامین ب12 ، گیاه خواران




نام و نام خانوادگی:  
پست الکترونیک:  
متن پیام:  
 بازسازی
کد امنیتی :  

عضویت در خبرنامه

جهت عضویت در خبر نامه ایمیل خود را در قسمت روبرو وارد کنید
شما بعد از عضویت در خبرنامه در هر زمان می توانید با وارد کردن ایمیل خود عضویتتان را لغو کنید
لینک های مفید خدمات الکترونیکی شبکه های اجتماعی تماس با ما
تهران خیابان سئول شمالی شهرک سئول خیابان نسترن کوچه دوم شرقی پلاک 2 طبقه اول
تلفن تماس 1 : 88037734 (+9821)
تلفن تماس 2 : 88037834 (+9821)
پست الکترونیک : behsite@gmail.com