بررسی نقش سلنیوم در پیشگیری و درمان سرطانها

بهار عظمتی کارشناس ارشد تغذیه

سلنیوم یک عنصر معدنی کمیاب ضروری منحصر به فرد است زیرا، فقط این عنصر معدنی درکد ژنتیکی به صورت سلنوسیستئین وجود دارد. این عنصر زمانی که به پروتئین ها ملحق می شود، بافتها و غشاها را از استرس اکسیداتیو محافظت و وضعیت احیای سلولی را کنترل می کند. تحقیقات زیادی نشانگر اثرات ضد سرطانی سلنیوم است. یکی از مکانیسمهای مهم اثر ضد سرطانی اشکال منو متیله سلنیوم، القاء اپپتوز در سلولهای تغییر شکل داده شده است. گلوتاتیون پراکسیداز یکی از آنزیمهای آنتی اکسیدانی است که پراکسید هیدروژن، هیدروپراکسیدهای لیپید و فسفولیپید را برداشت می کند، در نتیجه باعث حفظ تمامیت غشاء و تنظیم سنتز ایکوزانوئیدها، تغییر فرایند التهاب و کاهش احتمال انتشار بیشتر تخریب اکسیداتیو به بیو ملکولها می شود. سلنوپروتئین P در پلاسما وجود دارد و در ارتباط با سلولهای اندوتلیال است. عملکرد انتقالی و آنتی اکسیدانی دارد. روبنده پروکسی نیتریت مخصوصا در اندوتلیوم است و در تومورهای انسانی تنظیم کاهشی دارد. از عملکردهای مهم تیوردوکسین ردوکتاز؛ احیاء NADPH از تیوردوکسین و سوبستراهای دیگر، احیاء نوکلئوتیدها در سنتز DNA، بازسازی سیستمهای آنتی اکسیدانی، حفظ حالت احیای داخل سلولی (ضروری برای تکثیر و حیات سلول)، تنظیم بیان ژن از طریق کنترل احیاء باند شدن عوامل نسخه برداری به DNA  است.

التهاب رشد تومور را افزایش می دهد، سلنوآنزیمها می توانند واسطه های هیدروپرواکسید را در مسیرهای لیپواکسیژناز و سیکلواکسیژناز احیاء کنند و از تولید پروستاگلندین ها و لکوترینهای پیش التهابی ممانعت به عمل آورند.

سلنیوم، لنفوسیتهای سیتوتوکسیک و سلولهای کشنده طبیعی (NK) را قادر به تخریب سلولهای تومور می کند و با مهار آنژیوژنزیس عروق خونی جدید که برای رشد و متاستاز تومورها لازم است، از رشد تومورها جلوگیری می کند. این عنصر در دوز بالای تغذیه ای یا فوق تغذیه ای، با القاء فاز 2 آنزیمهای کونژوگه کننده در کبد باعث سم زدایی کارسینوژنها می شود. سلنیوم موجود در سلنوپروتئین ها می تواند در کاهش استرس اکسیداتیو و محدودیت تخریب DNA نیز نقش داشته باشد که این موارد در ارتباط مستقیم با خطر سرطان است.

اثرات مطلوب سلنیوم در تحقیقات آینده نگر، نشانگر ارتباط آن با سرطانهای ریه، مری، معده، اسفنگتر تحتانی مری و قابل توجه تر از همه سرطان پروستات می باشد. خطر آدنوما کولورکتال نیز (وضعیت پیش سرطانی) تحت تاثیر واقع می شود. فرا تحقیق 16 مطالعه اپیدمیولوژیکی نشان داد که دریافت سلنیوم بیشتر با کاهش خطر سرطان ریه مرتبط است. این اثرات عمدتا در جمعیتهایی که دریافت سلنیوم پایین (سلنیوم سرم کمتر از 100میکروگرم در لیتر یا دریافت روزانه کمتر از 55 میکروگرم) دارند، بیشتر مشهود است. اثر محافظتی سلنیوم در افراد مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته (سرطان متاستاز دهنده) و در افرادی که PSA پایه آنها بیش از 4 نانوگرم در میلی لیتر است (صرف نظر از موضعی یا پیشرفته بودن بیماری) قابل توجه است، که بیانگر اثر سلنیوم بر پیشرفت این سرطان است. آدنومای کولورکتال با پیشرفت متعاقب سرطان آن مرتبط است. در افرادی که سطح سلنیوم سرم یا پلاسمای آنها بالاتر است، خطر عود آدنوما نیز کمتر است. مکمل یاری در نواحی که سطوح سلنیوم افراد پایین و نسبت شیوع سرطانهای فوق بالاست،  می تواند راهکاری جهت کاهش مرگ و میر ناشی از این سرطانها باشد.

احتمال پیشرفت سرطان با کاهش سطوح یک یا چند سلنوپروتئین حمایتی مرتبط است که می تواند ناشی از: عدم کفایت دریافت سلنیوم، پولیمرفیسم ژنتیکی که باعث افزایش نیاز برای سنتز سلنوپروتئین می شود و از دست رفتن یک یا دو کپی ژن اللی در طی پیشرفت تومور باشد. حتی ممکن است دریافت بعضی از انواع سلنیوم باعث تنظیم افزایشی (up regulation) سیستمهای پاسخ دهنده حمایتی مانند گلوتاتیونs -ترنسفراز شود که در این صورت خطر سرطان کاهش می یابد.

اثر سلنیوم بر پیشرفت سرطان یا متاستاز:

اثر وضعیت سلنیوم بدن در بیماری سرطان پروستات پیشرفته نسبت به بیماری موضعی بیشتر بوده که بیانگر اثر مهاری سلنیوم بر انتشار تومور است. آنژیوژنزیس که برای پیشرفت تومور و متاستاز لازم است، نیازمند عوامل رشد مانند عامل رشد اندوتلیالی عروقی و تجزیه پروتئولیتیک ماتریکس خارج سلولی توسط متالوپروتئین آزهای ماتریکس است. پیش سازهای  CH3SEH (ترکیبات متیله سلنیوم) بیان عامل رشد اندوتلیالی عروقی و سطوح پروتئین را به طور قابل ملاحظه ای کاهش می دهد. هم چنین، فعالیت متالوپروتئین آزهای ماتریکس نیز کاهش می یابد،  سلنیت تخریب سلولهای فیبروسارکوما را از طریق کاهش بیان متالوپروتئین آزهای 2 و 9 ماتریکس مهار می کند.

Reference:

Margaret P. Rayman. Selenium in cancer prevention: a review of the evidence and mechanism of action. Proceedings of the Nutrition Society (2005), 64, 527–542.



عضویت در خبرنامه

جهت عضویت در خبر نامه ایمیل خود را در قسمت روبرو وارد کنید
شما بعد از عضویت در خبرنامه در هر زمان می توانید با وارد کردن ایمیل خود عضویتتان را لغو کنید
لینک های مفید خدمات الکترونیکی شبکه های اجتماعی تماس با ما
تهران خیابان سئول شمالی شهرک سئول خیابان نسترن کوچه دوم شرقی پلاک 2 طبقه اول
تلفن تماس 1 : 88037734 (+9821)
تلفن تماس 2 : 88037834 (+9821)
پست الکترونیک : behsite@gmail.com