غذا در بحران

يكي از مهمترين نيازهاي اوليه مردم بعد از وقوع بلا، غذا مي باشد. تامين و توزيع غذاي سالم، كافي و بهداشتي يكي از بزرگترين چالشهايي است كه همواره فراروي مديران وضعيت بحران است. زيرا بلايا اثرات متفاوتي بر روي وضعيت غذا و تغذيه منطقه آسيب ديده مي گذارد. در اين شرايط روند توليد و توزيع مواد غذايي مختل شده و بحث آلودگي آب آشاميدني و مواد غذايي بطور جدي مطرح مي شود. وسعت مشكلات بستگي به شدت و وسعت بلا دارد.

مهمترين دلايل بروز مشكلات غذا رساني در بحران به شرح زير است:

- تخريب منابع توليد مواد غذايي (از بين رفتن زمين هاي كشاورزي، تخريب چاه ها و قنات ها، از بين رفتن دام ها و طيور و علوفه و غذاي مورد نياز آنها، تخريب كارخانه ها و يا توقف فعاليت هاي توليد مواد غذايي در آنها).

- اختلال در روند توزيع غذاها به دليل تخريب فروشگاه هاي مواد غذايي و يا تخريب راهها و جاده ها.

- از بين رفتن مراكز ذخيره مواد غذايي نظير سيلوها، سردخانه ها و انبارهاي مواد غذايي.

- قطع برق و از بين رفتن وسايل نگهداري مواد غذايي و در نهايت فساد مواد غذايي.

بازتاب اين اختلالات كاهش دسترسي مواد غذايي در منطقه است. تامين نيازهاي غذايي بويژه در گروههاي آسيب پذير تـغـذيه اي شامل كـودكـان زنان بـاردار و شيـرده، سالمندان، بيماران، خانواده هاي پرچمعيت، افراد تنها يا بيوه) بسيار مهم است. بنابراين در هنگام بحران گروههاي آسيب پذير بايد سريعا" شناسايي و تحت مراقبتهاي تغذيه اي قرار گيرند.

نيازمنديهاي تغذيه اي در بحران

اولين سوالي كه بعد از وضعيت اضطراري در مورد تغذيه مردم پيش مي آيد اين است كه چه نوع و چه مقدار مواد غذايي براي مردم آسيب ديده مورد نياز است؟ برآورد ميزان مواد غذايي بستگي به وضعيت كنترل بحران دارد. سه مرحله براي آن در نظر گرفته مي شود.

مرحله اول: اوج بحران، شرايطي است كه الويت، كمك رساني سريع به مجروحان و مصدومان است كه ممكن است اين وضعيت 3 تا 7 روز بطول بيانجامد.

مرحله دوم: شرايطي است كه افراد در محل هاي سكونت موقت استقرار داده شده اند. اين وضعيت ممكن است از هفته دوم تا سوم بعد از بحران متغير باشد.

مرحله سـوم: شــرايطي است كه امكانات بيشتري براي زندگي راحت تر افراد آسيب ديده فراهم مي گردد.

برآورد نيازهاي غذايي بر اساس اين مراحل تنظيم مي شود.

برآورد نيازهاي غذايي

مرحله اول:

در مرحله اول بايد نيازهاي انرژي و پروتئين مردم آسيب ديده برآورد و از طريق دريافت مواد غذايي مناسب در شرايط بحران تامين گردد. بر اساس آخرين دستورالعمل WFP [1] هر فرد آسيب ديده در اوايل بحران بايد از طريق مواد غذايي مناسب حداقل 2100 كيلوكالري انرژي و 50 گرم پروتئين دريافت نمايد و براي گروههاي آسيب پذير جيره اضافه (حدود 500 كيلوكالري) بايد در نظر گرفته شود.

در اوايل بحران بدليل مشكلات موجود در تهيه، نگهداري و پخت مواد غذايي، بايد از غذاهاي آماده بويژه كنسروها اســتفاده شــــود. البته اگر ميزان آسيب وارده كم باشد خيلي سريع مي توان حتي در همان هفته اول به جيره خشك يا غذاي گرم رسيد ولي اگر وسعت آسيب وارد شده در منطقه بسيار زياد باشد گاهي اوقات حتي تا حدود 3-2 هفته ممكن است توزيع غذاهاي كنسرو ادامه يابد تا مشكلات موجود كاهش يافته وسپس توزيع مواد غذايي بصورت خشك آغاز خواهد شد. بنابراين در هفته اول بحران استفاده از كنسروهاي مختلف مانند تن ماهي، لوبيا، عدس و ..... همراه با نان، خرما و بيسكويت توصيه مي شود. با توجه به نياز تنوع مصرف مواد غذايي بايد حتي الامكان از كنــسروهاي مخـتلف و مـناسب جهـت مصرف روزانه مردم استفاده شود.

مرحله دوم:

در شرايط اضطراري (3-2 هفته بعد از وقوع بحران) نياز به محاسبه دقيق انواع ريزمغذيها (ويتامين ها و املاح) نمي باشد و برنامه غذايي بايد براساس انرژي و پروتئين تنظيم شود. بهر حال زماني كه تنوع در مصرف مواد غذايي كاهش مي يابد. هر چند نيازهاي تغذيه اي بويژه از نظر انرژي و پروتئين تامين مي گردد، افراد آسيب ديده بدليل دستـــرسي ناكافي به مواد غذايي تازه بويژه سبزيها و ميوه ها (براي مدت زماني حدود يك ماه يا بيشتر) با كاهش دريافت ويتامين ها و املاح به ويژه ويتامينهاي C, B2, B1, A اسيد فوليك و آهن روبرو خواهند شد. در اين مواقع يا بايد از مواد غذايي غني شده با ويتامينها و املاح استفاده نمود و يا از طريق مكملهاي دارويي ويتامينها و املاح مورد نياز تامين گردد.

مرحله سوم:

هر چه سريعتر در صورت مساعد بودن شرايط مي توان غذا را بصورت پخته يا بصورت خشك در ميان مردم توزيع نمود. در غير اين صورت توزيع غذاهاي كنسرو همراه با نان، پنير، آب ميوه، بيسكويت و خشكبار بايد كماكان ادامه يابد (حداقل 3-2 هفته). اگر بتوان هر چه سريعتر مواد غذايي را به شكل خشك در ميان مردم آسيب ديده توزيع نمود، اين مسئله مي تواند احساس امنيت خاطر را براي اين افراد ايجاد نموده و از لحاظ رواني آنان را حمايت نمايد. در فهرست مواد غذايي خشك بايد در صورت امكان ميوه ها و سبزيهاي تازه، شير استريل، ماست پاستوريزه گنجانده شود و در صورت نامناسب بودن شرايط نگهداري اقلام غذايي فوق بايد از خشكبار، انواع مغزها، آب ميوه ها و ..... استفاده نمود.

با توجه به اينكه كمبود ريزمغذيها بويژه ويتامين هاي B2,B1, C, A ، اسيد فوليك، آهن و روي از كمبودهاي شايع تغذيه اي در بحران بوده كه پيامدهاي ناگواري از جمله كم خوني ناشي از فقر آهن، افزايش بار ابتلا به بيماريهاي عفوني و ..... بدنبال خواهدداشت. بنابراين ضروري است در شروع بحران مكمل هاي ويتاميني در بسته غذايي خانواده گنجانيده شده و هر چه سريعتر ميوه ها و سبزيها به هر شكل قابل دسترس (تازه، خشك و.....) در اختيار افراد قرارگيرد. به منظور تامين نيازهاي تغذيه اي كودكان زير 6 سال، لزوم توزيع بيسكوئيتهاي پر انرژي و پر پروتئين (500 كيلوكالري به ازاي 100 گرم)، بصــورت كـيـك، كـلوچه، بيســكوئيتهاي ساده و براي كودكان زير 2 سال توزيع بسته هاي غذاي كمكي توصيه مي گردد.

نویسنده:  مينا مينايي