غلبه برکمبود آهن با غنی سازی آرد

چرا کمبود آهن مهم است؟

كمبود آهن شایعترین علت كم خوني است. براساس آمارهای جهانی نزديك به يك چهارم جمعيت دنيا كم خون هستند. كم خوني در تمام سنين ديده مي شود. زنان در سنين باروري (به علت عادت ماهيانه، بارداري، شيردهي)و كودكان زیر 5 سال بيشتر در معرض كم خوني فقرآهن هستند و كمبود آهن در اين مقاطع سني مي تواند منجر به تاخير رشد جسمي، كاهش قدرت يادگیري و ضريب هوشي به ميزان 5 تا 10 امتياز در آنان شود. افرادی که دچار کمبود اهن وکم خونی می شوند، بدلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن و كاهش مقاومت بدن در برابر عفونت ها، بیشتر بیمار می شوند ودوره بیماری در آنها طولانی تر است.

اثرات كم خوني به ويژه نوع شديد آن در دوران شيرخواري و اوايل كودكي تقريبا غيرقابل جبران و با درمان بعدي هم قابل اصلاح نيست.بر اساس آمارهاي جهاني، كمبود آهن به رشد و تكامل مغزي 40 تا 60 درصد كودكان 6 تا 24 ماهه كشورهاي در حال توسعه صدمه مي زند.كم خوني دردوران بارداری به دليل كمبود آهن سبب تاخير رشد جنين، تولد نوزاد با وزن كمتر از 2500گرم می شود.افرادی که دچار کمبود آهن وکم خونی می شوند همیشه احساس ضعف وخستگی می کنند ودرنتیجه از کارایی آنها کاسته می شود.

یکی ازراههای جلوگیری از ابتلا به کمبود آهن ،غنی سازی مواد غذایی است.

 غني سازي مواد غذايي (Fortification) چیست؟

 غـنـي سـازي عبارتست از افزودن يك يا چند ماده مغذي به غذاي مصرفي متداول مردم. غني سازي مواد غذايي باانواع مواد مغذي مثل آهن ،روی ،کلسیم ،ویتامین های گروه B  ، به عنوان ارزان ترين و موثرترين راه براي كاهش شيوع كمبود ريزمغذي ها در جامعه مطرح است و در بلند مدت، مي تواند به صورت پايدار موجب بهبود وضعيت ريزمغذي ها وکاهش شیوع آنها در جمعیت یک منطقه شود. با مصرف روزانه محصولات غذايي غني شده، بخشی از نیازبدن تامین می شود.

 تاريخچه غني سازي موادغذایی در جهان:

 غني سازي روش جديدي براي پيشگيري از كمبود مواد مغذي نيست و بيش از صد سال است كه از اين روش براي پيشگيري و كنترل عوارض كمبود برخي از ريزمغذي ها استفاده مي شود. به عنوان مثال، افزودن يد به نمك سفره براي پيشگيري و درمان گواتر که دراثر کمبود یدایجاد می شود، از سال 1831 آغاز شده است.

كانادا در سال 1944 غني سازي آرد با ويتامين هاي B1 و B2 در منطقه نيوماندلند را آغاز نمود و پس از 4 سال، شيوع كمبود اين دو ويتامين در اين منطقه بصورت قابل توجهي كاهش پيدا كرد. در فيليپين غني سازي برنج با ويتامين B1 از سال 1947 آغاز شد و مطالعه انجام شده دو سال پس از اجراي طرح نشان داد كه مرگ و مير ناشي از بيماري بري بري ( که دراثر کمبود این ویتامین ایجاد می شود ومی تواند کشنده باشد)، از 24000 نفر در سال 1947 به صفر رسيده است. نمــونه اي ديگر از موفقيت اجراي برنامه غني سازي را مي توان در كشور ونزوئلا مشاهده نمود. كشور ونزوئلا در سال 1993 تصميم گرفت كه تمام آرد گندم و ذرت مصرفي را بــا آهــن غني سازد. پس از گذشت يكسال، بررسي كودكان سنين مدرسه نشان داد كه كم خوني در آنها در حد قابل توجهي كاهش يافته است

 غني سازي آرد :

 غني سازي آرد گندم از حدود 60 سال پيش در كشورهاي آمريكا و انگليس اجرا شده است و ريزمغذي هايي مثل آهن، كلسيم و ويتامين هاي گروه B به آرد اضافه شده است. از سال 1996، كشورهاي مختلف، اسيد فوليك را نيز به آرد گندم اضافه كردند. دليل اين كار، تاثير اسيد فوليك بر كاهش نقايص مادرزادي لوله عصبي (NTD) ، كاهش شيوع هموسيستين بالا (كه ريسك فاكتور بیماری های قلبی عروقی است)، كاهش شيوع سرطانها و آلزايمر است كه طي مطالعات متعددي به اثبات رسيده است. در كشور امريكا، غني سازي آرد با اسيد فوليك كه از سال 1996 شروع شد منجر به كاهش شيوع نقايص مادرزادي لوله عصبي(Neural Tube Defects) تا 19% گرديد و در كشور كانادا طي سالهاي 1995 تا 2001 كه اسيد فوليك به آرد اضافه شده است، نقايص مادرزادي لوله عصبي تا 50 درصد كاهش يافته است.

 چرااسيد فوليك به آرد اضافه می شود؟

             به دليل اهميت اسيد فوليك در ارتقاء سطح سلامت جامعه اين ويتامين امروزه در دنيا بسيار مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر آن با توجه به نقش ويژه اسيد فوليك در كاهش هموسيستئين از اين ويتامين به عنوان يك عامل در پيشگيري از بيماري هاي قلبي عروقي، سكته مغزي، ترومبوزوريدهاي عمقي و آمپولي ريوي نام برده اند. به اين دليل FDA امریکا از سال 1994 اضافه كردن آن را به آرد غلات به منظور غني سازي مجاز اعلام نموده است. مصرف 4/0 ميلي گرم آن درزنان سنین باروی علاوه بر تامين نياز روزانه از بروز ناهنجاري هاي مادرزادی لوله عصبي در نوزادان پيشگيري مي نمايد.

    چرا غنی سازی آرد گندم ؟

             نان يكي از مواد غذايي است كه براي غني سازي مورد استفاده قرار گرفته است. در اين جوامع آرد سفيد و كاملا" تصفيه شده براي تهيه نان استفاده مي شود كه ويتامين ها و املاح آن متناسب با درجه استخراج آرد، از دست مي رود.

در فرآيند آسياب كردن آرد گندم كه سبوس گرفته مي شود با افزايش درجه استخراج، ميزان ريزمغذيهاي آرد كاهش مي يابد. بطوري كه آرد هر چه سفیدتر باشد ومقدار بیشتری ازسبوس آن گرفته شده باشد، مقدارکمتری ویتامین واملاح دارد.

 چرا سبوس گندم گرفته می شود؟

  سبوس گندم حاوي مقادير زيادي فيتات است كه جذب املاح دو ظرفيتي مثل آهن، روي، كلسيم وعده غذایی را كاهش مي دهد. بنابراين در جوامع توسعه يافته،برای جلوگیری از کمبود آهن ، ســبوس را بــــطور كامل جدا كرده و سپس درفرآيند غني سازي آهن و ساير ريزمغذيهاي از دست رفته را به آرد اضافه مي كنند.

 غنی سازی نان با آهن واسید فولیک در ایران

 در كشور ايران نان قوت غالب وغذاي اصلي مردم بويژه در مناطق روستايي بشمار مي رود. براساس نتايج بررسي مصرف مواد غذايي ، سرانه روزانه مصرف نان در كشور 320 گرم است. اين مقدار درحدود 34% انرژي و 40% پروتيين مورد نياز روزانه را تامين مي كند. به همین دلیل ،نان به عنوان يك حامل مناسب براي غني سازي با ريزمغذيها بويژه آهن واسيد فوليك درنظر گرفته شده است.

با تدوین برنامه ملی غنی سازی آرد، آردهای خبازی با اهن واسیدفولیک غنی می شوند. در حال حاضر در تمام استانهای کشور بجز تهران برنامه غنی سازی آرد شروع شده ومردم ازنان غنی شده استفاده می کنند. با مصرف نان غنی شده ، حداقل 30درصد نیاز بدن به آهن واسید فولیک تامین می شود.

نویسنده:  زهرا عبداللهی