غذای سالم و پایدار، غذایی برای سلامت بشر و زمین

در هر بار غذا خوردن، آنچه که به عنوان غذا در بشقاب ما قرار می‌گیرد، علاوه بر این که بر سلامت بدن، ذهن و روان ما تأثیر می‌گذارد، بر محیط زیست‌مان نیز موثر است. شیوه تولید غذا، اتلاف و ضایعات مواد غذایی  تأثیرات عمده‌ای بر سلامت انسان و پایداری محیط زیست دارد.

مصرف یا عدم مصرف غذا، هر کدام به نوعی عامل اصلی سوء تغذیه به اشکال مختلف هستند. به موازات شیوع چاقی و بیماری‌های مرتبط با آن در دنیا، روزانه بیش از 820 میلیون نفر گرسنه می‌مانند، 150 میلیون کودک از گرسنگی طولانی مدت رنج می‌برند که رشد و نمو آن‌ها را مختل می‌کند و 50 میلیون کودک نیز به دلیل عدم دسترسی کافی به غذا، به گرسنگی شدید مبتلا هستند.
علاوه بر این، جمعیت جهان تا سال 2050 تقریباً به 10 میلیارد نفر می‌رسد و به نظر می‌رسد اولین راهکار برای تأمین غذا و پیشگیری از بروز سوءتغذیه و بیماری‌های مرتبط با آن، افزایش تولید غذا است. اما، تولید غذای بیشتر، ضمن شیوع بیشتر چاقی و بیماری‌های ناشی از آن در برخی کشورهای دنیا، به تولید بیشتر گازهای گلخانه‌ای منجر می‌شود که نتیجه آن، نابودی سریع‌تر کره زمین خواهد بود! تأمین غذا برای ساکنان کره زمین یک چالش است که باید خیلی زود به آن پرداخته شود!
از یک سو، تبدیل زمین برای تولید مواد غذایی، مهمترین عامل از بین رفتن تنوع زیستی است. کشاورزی حدود 40 درصد زمین‌های جهان را اشغال کرده تا غذای مردم جهان و دام و طیور را تأمین کند. تولید مواد غذایی، عامل 30 درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای و 70 درصد مصرف آب شیرین است. صنعت دامداری به تنهایی مسئول 5/13 درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای یا نیمی از انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از تولید غذا و در استفاده از زمین و کاهش تنوع زیستی تأثیرات مخرب‌تری دارند. از سوی دیگر، بیش از سه میلیارد نفر از ساکنان کره خاکی ما دچار سوءتغذیه هستند و جمعیت زیادی از مردم دنیا نیز رژیم‌های غذایی ناسالم و باکیفیت پایین دریافت می‌کنند. حال سوال این است؛ آیا می‌توان تا سال 2050، غذای جمعیت 10 میلیارد نفری ساکنین کره زمین را تأمین نمود، بدون آنکه آسیب بیشتری به سیاره زمین وارد شود؟!  

 

الگوی غذای سالم و پایدار چیست؟

دانشمندان معتقدند، بهترین راهکار برای تأمین غذای کافی برای سلامت بشر و در عین حال بی ضرر برای کره زمین، تغییر الگوی غذایی در سطح دنیا است. یک الگوی غذایی که در عین کافی، مقوی و باکیفیت بودن، همواره در دسترس باشد و به پایداری و حفظ محیط زیست و سلامتی زمین نیز کمک کند. به این ترتیب، دانشمندان الگوی غذایی سالم و پایدار را مطرح کردند.
منظور از رژیم غذایی پایدار، رژیم‌هایی هستند که تأثیرات زیست محیطی کمی دارند و به امنیت غذایی و تغذیه و زندگی سالم برای نسل‌های فعلی و آینده کمک می‌کنند. رژیم‌های غذایی پایدار، از تنوع زیستی و اکوسیستم محافظت می‌کنند و از نظر فرهنگی قابل قبول و از نظر اقتصادی، منصفانه و مقرون به صرفه و از نظر تغذیه‌ای مناسب، ایمن و سالم بوده و به بهینه سازی منابع طبیعی و انسانی نیز کمک می‌کنند. تغییر رژیم غذایی ناسالم به رژیم غذایی سالم و پایدار می‌تواند از 11 میلیون مرگ زودرس بزرگسالان در سال جلوگیری کند و به گذار به سمت یک سیستم غذایی پایدار جهانی تا سال 2050 کمک کند تا غذای سالم را برای همه در سراسر کره زمین تضمین کند. دانشمندان می‌گویند، تغذیه سالم‌تر در کنار تغذیه پایدارتر دست به دست هم داده و سبب می‌شوند، زمین مکان مناسبتری برای زیستن باشد [1].  
در سال 2019، کمیسیون
EAT-Lancet[1]، برای تغییر الگوی غذایی به سمت غذای سالم و پایدار، اهدافی را مشخص کرد که برای همه مردم و کره زمین کاربرد دارد:

هدف 1: رژیم‌های غذایی سالم

منظور از رژیم‌های غذایی سالم، یک رژیم غذایی خاص و ثابت نیست، بلکه بیشتر به محدوده مصرف گروه‌های غذایی می‌پردازد، انعطاف پذیر است و تا حد زیادی از سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، آجیل و روغن‌های غیراشباع تشکیل شده است. در این رژیم‌های غذایی، مصرف غذاهای دریایی و پرندگان متوسط تا کم است، ولی مصرف گوشت قرمز و گوشت‌های فراوری شده، شکر، غلات تصفیه شده و سبزیجات نشاسته‌ای باید به حداقل برسد. رعایت این الگوی غذایی ضمن کمک به سلامت عمومی افراد، به کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای منجر می‌شود.  

هدف 2: تولید مواد غذایی پایدار

افزایش تولید مواد غذایی با تغییرات آب و هوایی و از دست دادن تنوع زیستی، همراه است. در این کمیسیون محدودیت‌هایی برای تولید جهانی غذا مشخص شده تا خطر تغییرات جبران ناپذیر و فاجعه بار ناشی از افزایش تولید مواد غذایی را کاهش دهد. این محدودیت‌ها در تولید مواد غذایی بر اساس میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای، استفاده از زمین‌های کشاورزی، استفاده از آب شیرین، تأثیر بر میزان انقراض گونه‌های زیستی و چرخه ازت و فسفر به دلیل استفاده از انواع کودها گذاشته شده است.  

 
چگونه تغذیه سالم و پایدار داشته باشیم؟

به زبان ساده، متخصصان می‌گویند خوردن سبزیجات و میوه‌های بیشتر و گوشت قرمز کمتر، می‌تواند هم به مردم و هم به کره زمین کمک کند، این یعنی رژیم غذایی سالم و پایدار!
در اینجا به راهکارهایی اشاره می‌شود که می‌تواند به ما کمک کند تا رژیم غذایی سالم‌تر و در عین حال پایدارتری داشته باشیم. با تمرین و توجه به این راهکارها هر یک از ما می‌توانیم در زمره کسانی قرار بگیریم که ضمن توجه به سلامت خود به سلامت و عمر مفید کره زمین کمک کرده است.
  • قبل از هر چیز لازم است بدانیم، این الگوی غذایی به اندازه کافی انعطاف پذیر است تا موقعیت‌ها، سنت‌‌ها، فرهنگ‌ها و ترجیحات غذایی فردی را برآورده کند. در این الگوی غذایی، محصولات حیوانی به حداقل می‌رسند، اما کاملاً حذف نمی‌شوند، بنابراین طیف وسیعی از گزینه‌ها برای همه چیز خواران و کسانی که پیرو انواع رژیم‌های گیاهخواری هستند، وجود دارد.
  • بر اساس این الگوی غذایی، یک فرد بالغ به طور متوسط به 2500 کیلوکالری در روز نیاز دارد که بر اساس سن، جنسیت، سطح فعالیت و مشخصات سلامت متفاوت است، مصرف بیش از حد، هدر دادن غذا، هزینه‌های بهداشتی و زیست محیطی است.
  • در الگوی غذایی سالم و پایدار که به آن رژیم غذایی سلامت سیاره نیز گفته می‌شود، افزایش مصرف انواع میوه‌ها، سبزیجات، آجیل و حبوبات در کنار بخش‌های کوچکی از گوشت و لبنیات توصیه می‌شود. در برخی از نقاط جهان مانند کشورهای دچار قحطی، این رژیم باید به سمت افزایش دسترسی به گروه‌های غذایی حرکت کند، در حالی که در مناطق دیگر مانند کشورهای توسعه یافته و ثروتمند، نیاز به کاهش قابل توجهی در مصرف بیش از حد غذاهای ناسالم وجود دارد.
  • گیاهان منبع سالم و پایدار پروتئین هستند. لوبیا خشک، عدس، نخود فرنگی و آجیل‌ یا حبوبات را در برنامه غذایی روزانه خود بگنجانیم.
  • گوشت منبع مهمی از مواد مغذی کلیدی از جمله پروتئین، آهن و ویتامین B12 است. اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند به سلامتی ما و کره زمین آسیب برساند. سعی کنیم بیش از 98 گرم گوشت قرمز (گوشت گاو یا گوسفند)، 203 گرم مرغ و 196 گرم ماهی در هفته مصرف نکنیم.
  • در این الگوی غذایی، مقدار و واحد برخی غذاها شاید نامأنوس باشد. مثلاً در این فهرست گفته شده روزانه 13 گرم تخم مرغ در برنامه غذایی خود بگنجانید، در صورتی که یک تخم مرغ 50 گرم است. منظور این است اگر در تهیه یک وعده غذای 4 نفره، یک عدد تخم مرغ استفاده کرده کنیم، مقدار حدود 13 گرم تخم مرغ روزانه خود را مصرف کرده‌ایم! می‌توانیم مقدار یک ماده غذایی را به صورت هفتگی در نظر بگیریم. مثلاً 13 گرم تخم مرغ روزانه، یعنی این که می‌توانیم در هفته حدود 2 تخم مرغ در برنامه غذایی خود بگنجانیم.
  • در خوردن غذا میانه رو باشیم. مصرف بیش از حد غذا ضمن این که می‌تواند منجر به افزایش وزن و سایر مشکلات سلامتی شود، برای محیط زیست یک چالش است. برای پیشگیری از پرخوری دو راهکار ساده وجود دارد؛ وعده‌های غذایی خود را با دوستان و خانواده تقسیم کنیم، یا در هر وعده از وعده‌های غذایی تک نفره (single-serving portions) استفاده کنیم.
  • از شیوه‌های کشاورزی احیا کننده حمایت کنیم. این نوع کشاورزی به ذخیره کربن در خاک کمک می‌کند‌، از آلودگی آب جلوگیری می‌کند و فضایی را برای شکوفایی تنوع زیستی محلی فراهم می‌کند. بنابراین تأمین گوشت از کشاورزانی که کشاورزی احیا کننده انجام می‌دهند، می‌تواند به مبارزه با تغییرات آب و هوایی کمک کند.
  • در هر وعده غذایی، گزینه‌هایی را انتخاب کنیم که با الگوی غذایی سالم و پایدار هماهنگ باشد.
  • برای هفته آینده خود برنامه غذایی داشته باشیم و گزینه‌های جدید و متنوع به برنامه غذاییمان اضافه کنیم و طبق این برنامه خرید کنیم. تغذیه سالم و پایدار هم می‌تواند خوشمزه، انعطاف پذیر و پویا باشد. این امر همچنین در زمان و هزینه صرفه جویی می‌کند و به کاهش ضایعات کمک می‌کند.
  • غذاها را از کشاورزان و خرده فروشان که از تنوع زیستی حمایت می کنند، خریداری کنیم.
  • بیشتر در خانه بیشتر آشپزی کنیم. پخت و پز و تهیه غذا در خانه فرصت‌های خوبی را برای اوقات فراغت خانواده فراهم می‌کند. همچنین اجازه می‌دهد تا دستورالعمل‌های منحصر به فرد خود را از نسلی به نسل دیگر منتقل کنیم.
  • غذا را هدر ندهیم. ضایعات غذایی خود را به حداقل برسانیم. هر وعده به اندازه خود غذا تهیه کنی و در صورت باقی ماندن غذا، آن را برای وعده‌های دیگر نگهداری کنیم. از بسته بندی و شیوه نگهداری مناسب برای سالم ماندن غذا استفاده کنیم. این کار ضمن صرفه جویی در هزینه ها به کره زمین نیز کمک می کند. برای این که ضایعات غذایی کمتر شود، باید غذای کمتری تولید شود تا جهان تغذیه شده و کره زمین نجات یابد [2, 3].
 
دستیابی به یک سیستم غذایی سالم و پایدار یک امر فوری است که به تلاش های مشترک دولت ها ، بخش خصوصی و دولتی و همچنین افراد بستگی دارد. عرضه و تقاضا به هر دو صورت عمل می کند - تغییر در چشم انداز تولید مواد غذایی به تغییر رژیم غذایی ما بستگی دارد. ما باید آگاه باشیم که انتخاب های غذایی ما در نهایت بیش از خود ما تأثیر می گذارد و در درجه اول رژیم های گیاهی برای پیامدهای سلامتی و محیط زیست بهترین هستند. در نهایت ، آنچه برای کره زمین خوب است برای ما نیز مفید است [4].

 

  منابع :

1.            Sustainable diets and biodiversity – Directions and solutions for policy research and action Proceedings of the International Scientific Symposium Biodiversity and Sustainable Diets United Against Hunger, ed. B. Burlingame and S. Dernini. 2012, Headquarters, Rome: FAO. 309.
2.            eatforum. EAT-Lancet Commission Brief for Everyone. Healthy Diets From Sustainable Food Systems; Available from: https://eatforum.org/lancet-commission/eatinghealthyandsustainable/.
3.            Willett, W. and J. Rockström, Healthy Diets From Sustainable Food Systems, Food Planet Health.
4.            Harvard T.H. Chan School of Public Health. Sustainability. The Nutrition Source; Available from: https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/sustainability/.
 
 
 

[1]  کمیسیون EAT-Lancet به موضوع رژیم‌های سالم از سیستم‌های غذایی پایدار می‌پردازد. گروهی از 37 دانشمند از 16 کشور جهان در زمینه‌های سلامت انسان، تغذیه، اقتصاد، کشاورزی، علوم سیاسی و پایداری محیط زیست کار می‌کنند، گرد هم آمدند تا اهداف علمی جهانی را برای رژیم های سالم از تولید پایدار مواد غذایی توسعه دهند.

نام نویسندهعالمه حریری فر
تاریخ1400/06/11
کلمه های کلیدیتغییرات اقلیمی, تغییرات آب و هوایی, تامین غذا




نام و نام خانوادگی:  
پست الکترونیک:  
متن پیام:  
 بازسازی
کد امنیتی :  

عضویت در خبرنامه

جهت عضویت در خبر نامه ایمیل خود را در قسمت روبرو وارد کنید
شما بعد از عضویت در خبرنامه در هر زمان می توانید با وارد کردن ایمیل خود عضویتتان را لغو کنید
لینک های مفید خدمات الکترونیکی شبکه های اجتماعی تماس با ما
تهران خیابان سئول شمالی شهرک سئول خیابان نسترن کوچه دوم شرقی پلاک 2 طبقه اول
تلفن تماس 1 : 88037734 (+9821)
تلفن تماس 2 : 88037834 (+9821)
پست الکترونیک : behsite@gmail.com