از مونولوگ رشتۀ تغذیه خارج شویم!
سالهاست پارادایم حاکم بر دانشگاه های کشور، ترویج رویکردی رشته محور (تک رشته ای) بوده که هدف آن بررسی موضوعات تنها در چارچوب یک رشتۀ خاص بوده است. این رویکرد مبتنی بر این اندیشه است که هر رشته دارای ساختار، اصول، قواعد و شیوه های ارزیابی خاص خود است که این رشته را متمایز از دیگر رشته ها می کند. فرض بنیادین چنین رویکردی همواره این بوده است که می توان با تقسیم جهان به واحدهای کوچکتر و فهم هر قسمت، در نهایت به فهمی از کل حقیقت دست یافت. در نتیجه باید یک کل را تجزیه و در رشته های متعدد مورد بررسی قرار داد.
این نگاه حاصل رویکرد پوزیتویستی تمدن غرب است که از اواخر قرن نوزده آغاز شد و تا اواخر دهه 1980 میلادی تداوم یافت. چنین رویکردی در ایران در حوزۀ رشته های علوم پزشکی به صورت رادیکال تری دنبال شده است که می توان نمود عملی آن را در جداسازی کلیۀ مراکز آموزش علوم پزشکی و پیراپزشکی از وزارت علوم در سال 1364 شمسی و انتقال آن به وزارت بهداشت دنبال کرد؛ تفکیکی که در هیچ یک از کشورهای پیشرفتۀ جهان سابقه نداشته است.
برخلاف رویکرد تک رشته ای حاکم بر فضای دانشگاه های ایران، سالهاست رویکرد میان رشته ای (Interdiciplinarity) در تدریس و برنامۀ درسی کشورهای پیشرفتۀ دنیا مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش میان رشته ای به معنای شیوه ای از پژوهش توسط تیم یا افرادی است که اطلاعات، داده ها، تکنیک ها، ابزارها، چشم اندازها، مفاهیم و یا نظریه هایی از دو یا چندین رشته را به منظور فهم بنیادی یا برای حل مسائلی که راه حل هایشان فراتر از قلمرو یک رشته یا زمینۀ عمل پژوهشی است، با هم ترکیب می کنند.
در چنین رویکردی فرض بر این است که رویکرد تک رشته ای هرچند از جهت بررسی عمیق یک موضوع قوت زیادی دارد، اما منجر به محدودیت دانش می شود. علت آن است که چون رشته ها القاکنندۀ طیف خاصی از سؤالات هستند و نوع خاصی از روشها را به منظور بررسی پدیده ها ارائه می کنند، لذا این امر باعث می شود که نتوان جنبه های دیگری از واقعیت را مورد توجه و بررسی قرار داد که در چارچوب سؤالات و روشهای آن رشته تبیین نمی شوند. همچنین یک رشته زمانی که رشد می یابد، پیچیده تر می شود و دیگر نمی توان آن را با یک شیوه و روش خاص مورد مطالعه قرار داد. حال آنکه رشته ها با رشد و پیچیده تر شدنشان نیازمند همکاری محققان متعدد هستند.
رویکرد میان رشته ای معتقد است که نمی توان یک چشم انداز معرفتی، روش و یا علایق خاصی را به یک رشته قائل بود، و به جای تک بعدی بودن باید به تعامل چندین رشته روی آورد. روش برخورد میان‌رشته‌ای فرصت عبور از مرزهای سنتی رشته‌های گوناگون دانش را در راه رسیدن به نتیجهٔ مطلوب در یک رشته فراهم می‌سازد. مثلاً دانش نانوفناوری، دانش میان‌رشته‌ای شیمی و فیزیک به شمار می‌رود یا شیمی و زیست شناسی، بیوشیمی را موجب شده‌اند.
بسياری از دانشگاه های جهان نه تنها اقدام به تفکیک علوم طبیعی و انسانی از یکدیگر نکرده اند، بلکه زمینه ای را جهت تعامل و همفکری میان دانشجویان چنین رشته هایی نیز فراهم ساخته اند و دانشكده‌ها و رشته های ميان رشته‌ای را راه‌اندازی كرده‌اند. چه بسا هنگامی که یک دانشجوی فیزیک در محوطۀ دانشگاه با یکی از دوستان خود که مشغول به تحصیل در رشتۀ موسیقی است، به گفت و گو و تبادل نظر در ارتباط با مفاهیم مشترک بین رشته های خویش می نشیند، به ایده های نو و مبتکرانه جهت گشودن دریچه های جدیدی از دانش دست یابند. رشتۀ «فیزیک موسیقی» مثال مناسبی از دستاوردهای چنین رویکردی است. در این رشته از دانش، نظریه ها، ابزارها و وسایل آزمایشی فیزیک استفاده می شود تا اصول و ابعاد آواشناختی موسیقی مورد مطالعه قرار گیرد.
موضوع اصلی در رشته های علوم پزشکی، انسان است و بدون شک نمی توان با نگاه تک بعدی در این حوزه گام برداشت. مسائل علوم پزشکی با علوم انسانی عجین است و در این حیطه باید با رویکردی جامع و توجه ویژه به انسان شناسی و علوم شناختی حرکت کرد. شیوۀ زندگی و مسائل مبتلا به جوامع نیز به سمتی پیش می روند که به نظر می رسد مسیر توسعه علوم پزشکی در آینده، مسیر میان رشته ای خواهد بود. برخی مسائل نظام سلامت فراتر از حیطۀ علوم پزشکی است و به منظور توانمندسازی سرمایه انسانی این حوزه ضروریست به مباحث علوم انسانی و ترجمان آن در ارائه خدمات توجه ویژه شود.
علیرغم اهمیت چنین موضوعی، متأسفانه همچنان شاهد ترویج رویکرد تک رشته ای در حوزۀ آموزش علوم پزشکی کشور هستیم. رشتۀ علوم تغذیه نیز از این مسأله مستثنی نبوده و همواره شاهد آموزشهای بالینی تقلیل گرا (Reductionism) و تک بعدی در حوزۀ آموزشی و پژوهشی این رشته بوده ایم. بدیهی است دانشجویانی که در چنین فضایی آموزش و تعلیم می بینند، فاقد درک و بینش لازم برای برقراری پیوند میان غذا و تغذیه با سایر ابعاد زندگی فردی و جمعی خواهند بود.
علوم تغذیه پیوندهای تنگاتنگ و ناگسستنی با بسیاری از شاخه های علوم انسانی همچون اقتصاد، فرهنگ، سیاست، جامعه شناسی، انسان شناسی، روان شناسی و... دارد و توجه به چنین پیوندهایی می تواند مرزهای جدیدی از سرزمین دانش را فتح نماید. موضوعات بی شمار مشترکی میان علوم تغذیه و علوم انسانی وجود دارد که متخصصان از هر دو حوزه می توانند در ارتباط با شناخت، حل و یا تحلیل آنها با یکدیگر تعامل و همکاری علمی ‌کنند.
رشتۀ سیاستگذاری غذا و تغذیه (Food & Nutrition Policy) نمود بارزی از رویکرد میان رشته ای در فضای آکادمیک ایران است که بر پیوندهای میان غذا و تغذیه با اقتصاد، سیاست و فرهنگ تمرکز ویژه ای دارد و به مطالعۀ مراحل سیاستگذاری در طیف غذا و تغذیه، شامل عرضه، توزیع و مصرف با دورنمایی از کلان تا خرد و با چشم اندازهای کوتاه مدت و بلندمدت نسبت به موضوع می پردازد. این رشته همچنین با تحلیل اثرات و عواقب بالقوۀ سیاستهای کلان و خرد بر امنیت غذا و تغذیه و نتایج ایجاد تغییر در این سیاستها سر و کار دارد. ایجاد و راه اندازی چنین رشته هایی برای ایجاد درکی کل نگر از واقعیت های غذا و تغذیه در دانشجویان ضرورت دارد.
اکنون زمان آن فرا رسیده که از مونولوگ رشتۀ تغذیه خارج شویم و به دیالوگ با سایر رشته ها بپردازیم. در دنیای پیچیدۀ امروزی لازم است رشتۀ تغذیه را از جزیرۀ تنهایی خود خارج کرده و آن را با سایر جزایر علمی مرتبط سازیم. اکنون زمان اتحاد و ائتلاف نگاه های علمی به جای جداسازی و تفکیک آنها فرا رسیده است. باید بپذیریم که مرز میان علوم طبیعی و انسانی بسیار کمرنگ شده و شاخه های مختلف دانش با همۀ تفاوت هایشان، تنها ابزاری برای بهتر ساختن زندگی هستند.
نام نویسنده علی پزشکی دانشجوی دکتری سیاستگذاری غذا و تغذیه
تاریخ1396/05/08
کلمه های کلیدیسیاست گزاری


برای ارسال نظر باید ابتدا با نام کاربری خود به سایت وارد شوید.

زهرا یکشنبه 8 مرداد 1396 ساعات 10:49    1 موافقم  0 مخالفم
سلام
متن را خواندم و فکر کنم منطبق بامسیر این روزهای من هست.

نام و نام خانوادگی:  
پست الکترونیک:  
متن پیام:  
 بازسازی
کد امنیتی :  

عضویت در خبرنامه

جهت عضویت در خبر نامه ایمیل خود را در قسمت روبرو وارد کنید
شما بعد از عضویت در خبرنامه در هر زمان می توانید با وارد کردن ایمیل خود عضویتتان را لغو کنید
لینک های مفید خدمات الکترونیکی شبکه های اجتماعی تماس با ما
تهران خیابان سئول شمالی شهرک سئول خیابان نسترن خیابان دوم شرقی پلاک ۲ طبقه اول
تلفن تماس 1 : 88037734 (021)
تلفن تماس 2 : 88037834 (021)
پست الکترونیک : info@behsite.ir